Trật khớp, đặc biệt là khớp vai, là một chấn thương đau đớn và làm mất khả năng vận động tạm thời – khớp vai hầu như không thể cử động cho đến khi được nắn chỉnh lại. Khớp vai đặc biệt dễ bị trật vì nó là khớp cử động nhiều nhất trong cơ thể, và người ta thường chống tay khi ngã khiến cho khớp vai bị đặt vào tư thế không thuận.[1] Tốt nhất vẫn luôn luôn là nhờ chuyên gia y tế nắn chỉnh khớp vai, mặc dù trong trường hợp khẩn cấp bạn có thể thử tự xử lý. Tình trạng trật khớp vai nếu không được nắn chỉnh kịp thời có thể dẫn đến các biến chứng cần phải can thiệp phẫu thuật.

Phần 1
Phần 1 của 3:
Xử lý khi bị trật khớp vai

  1. 1
    Nhận biết các triệu chứng. Trật khớp vai thường xảy ra khi bạn bị ngã và chống trên cánh tay hoặc khi vai bị tác động từ phía sau. Chấn thương gây đau đột ngột và dữ dội sau khi cảm thấy và/hoặc nghe tiếng “rắc”. Vai bị biến dạng hoặc chệch ra khỏi vị trí rõ rệt, sưng và bầm tím rất nhanh.[2] Vai sẽ không thể cử động khi chưa được nắn chỉnh lại.
    • Vai bị trật khớp sẽ xệ xuống thấp hơn vai kia, và thường có vết lõm ở cơ delta (cơ vai).
    • Tình trạng trật khớp vai cũng có thể gây cảm giác tê, nhoi nhói và/hoặc yếu sức ở cánh tay và bàn tay. Nếu các mạch máu bị tổn thương, cẳng tay và bàn tay bên vai bị thương sẽ lạnh và tím tái.
    • Khoảng 25% trường hợp trật khớp vai có kèm gãy xương cánh tay hoặc xương vai.[3]
  2. 2
    Giữ cố định cánh tay. Trong khi chờ đợi được chăm sóc y tế, quan trọng là bạn không được cử động (hoặc cố cử động) bên vai bị trật khớp vì việc này có thể sẽ khiến cho tình trạng càng trầm trọng hơn. Trật khớp vai có thể đi kèm với gãy xương, tổn thương dây thần kinh hoặc rách mạch máu, do đó bất cứ cử động nào cũng đều có nguy cơ dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Thay vào đó, bạn hãy gập khuỷu tay, quấn cẳng tay trước bụng và giữ cố định bằng đai treo tay.[4]
    • Nếu không có đai treo tay làm sẵn, bạn có thể tự làm đai treo tay bằng vỏ gối hoặc một món đồ vải. Quàng đai treo tay bên dưới khuỷu tay/cẳng tay và buộc hai đầu vải vòng quanh cổ. Đai treo tay sẽ giúp giữ cố định và bảo vệ vai khỏi bị chấn thương thêm và thường sẽ giúp giảm đau đáng kể.
    • Khoảng 95% trường hợp trật khớp vai là trật ra trước, tức là xương cánh tay bị đẩy ra trước ổ chảo xương vai.[5]
  3. 3
    Chườm đá. Dùng đá hoặc vật lạnh chườm lên vai bị trật khớp càng sớm càng tốt để chống viêm và giảm đau.[6] Đá lạnh sẽ khiến các mạch máu nhỏ co lại (thu hẹp), từ đó giúp giảm lưu lượng máu chảy đến chỗ khu vực bị thương. Chườm đá vụn lên vai từng đợt khoảng 15-20 phút (hoặc cho đến khi cảm thấy tê) cách khoảng mỗi tiếng một lần.
    • Luôn luôn bọc đá trong mảnh vải mỏng, khăn hoặc bao ni lông trước khi chườm lên da trần – nó sẽ giúp ngăn ngừa bỏng lạnh hoặc kích ứng da.
    • Nếu không có đá vụn hoặc đá viên, bạn có thể dùng túi rau củ đông lạnh hoặc túi chườm gel đông lạnh.
  4. 4
    Uống thuốc giảm đau. Sau khi vai bị trật khớp đã được giữ cố định và chườm lạnh, bạn có thể uống thuốc giảm đau không kê toa để kháng viêm và giảm đau. Cảm giác đau do trật khớp vai thường được mô tả là gần như không chịu nổi do tình trạng giãn và/hoặc rách dây chằng, gân và cơ, ngoài ra có thể còn bị gãy xương và nứt sụn. Ibuprofen (Advil, Motrin) và naproxen (Aleve, Naprosyn) thường là các lựa chọn tốt nhất nhờ có tính kháng viêm mạnh, mặc dù acetaminophen (Tylenol) có thể cũng hữu ích trong việc kiểm soát đau.[7]
    • Với trường hợp trật khớp vai kèm chảy máu trong (bầm tím nhiều), bạn cần tránh dùng ibuprofen và naproxen vì các thuốc này thường làm "loãng máu" và giảm khả năng đông máu.
    • Thuốc giãn cơ cũng có thể cần dùng đến nếu các cơ xung quanh khớp vai trật bị co rút. Tuy nhiên, bạn tuyệt đối không được uống trộn lẫn các loại thuốc này cùng lúc – chỉ uống một trong hai loại.
    Quảng cáo

Phần 2
Phần 2 của 3:
Nắn chỉnh khớp vai trong tình huống khẩn cấp

  1. 1
    Nắn khớp vai chỉ trong tình huống khẩn cấp. Trong hầu hết các trường hợp, tốt nhất và an toàn nhất vẫn là chờ chuyên gia y tế giúp đỡ, nhưng đôi khi điều kiện của bạn không cho phép. Nếu bạn đang ở nơi xa và không thể tiếp cận sự chăm sóc y tế (nơi cắm trại, leo núi, du lịch nước ngoài), thì nguy cơ khi nắn chỉnh khớp vai có thể thấp hơn lợi ích của việc giảm đau tức thời và cố định cánh tay/vai.
    • Nguyên tắc chung là, nếu bạn có thể tiếp cận được sự hỗ trợ y tế trong vòng 12 tiếng, hãy kiên nhẫn chờ và cố gắng làm dịu đau bằng cách chườm đá, thuốc giảm đau và đai treo tay. Nếu thời gian chờ lâu hơn, đặc biệt nếu cần phải cố định vai để đến bệnh viện, thì bạn có thể cân nhắc nắn chỉnh vai.
    • Các biến chứng chủ yếu liên quan đến nắn chỉnh vai bao gồm: cơ, dây chằng và gân rách nhiều hơn, tổn thương dây thần kinh và mạch máu; chảy máu đe doạ tính mạng, đau dữ dội đến mức bất tỉnh.[8]
  2. 2
    Tìm sự giúp đỡ trong tình huống khẩn cấp. Nếu bạn buộc phải cân nhắc nắn lại khớp vai trong tình huống khẩn cấp, hãy hiểu rằng việc chỉnh lại vị trí cũ mà không có sự hỗ trợ là gần như không thể. Vì vậy, bạn hãy nhờ người giúp hoặc giúp người khác trong tình huống khẩn cấp. Nhiều người có thể ngần ngại vì họ không muốn làm cho bạn bị đau thêm hoặc chấn thương nặng hơn, do đó bạn cần nói cho họ yên tâm là họ sẽ không phải chịu trách nhiệm gì.
    • Nếu bạn muốn giúp người khác nắn lại vai, hãy đảm bảo họ đồng ý và nói rõ rằng bạn không có chuyên môn y tế (nếu cần). Hẳn là bạn không muốn bị kiện vì đã cố giúp đỡ mà sự việc lại tồi tệ hơn.[9]
    • Nếu bạn có điện thoại và có thể gọi được, hãy thử liên lạc với dịch vụ cấp cứu để được hỗ trợ và xin lời khuyên. Ngay cả khi không thể gửi nhân viên y tế đến ngay, họ vẫn có thể cung cấp cho bạn các hướng dẫn hữu ích.
  3. 3
    Nằm ngửa và dang tay ra. Có lẽ cách dễ nhất để nắn chỉnh lại khớp vai khi không có chuyên môn là nằm ngửa và dang cánh tay bị thương ra xa người ở góc 90 độ. Sau đó, bạn sẽ nhờ một người nắm chặt bàn tay hoặc cổ tay của bạn và kéo cánh tay ra chầm chậm (nhưng chắc chắn). Người hỗ trợ có thể phải đặt bàn chân sát vào phần thân trên của bạn để có thêm lực đòn bẩy. Động tác kéo cánh tay ở góc này sẽ cho phép đầu xương cánh tay trượt xuống dưới xương bả vai và vào lại chỗ của nó tương đối dễ dàng.[10]
    • Nhớ kéo chậm rãi và đều tay (không kéo nhanh và giật đột ngột) theo hướng ra xa thân mình cho đến khi vai khớp lại. Nếu thành công, bạn sẽ nghe một tiếng “cách” và cảm thấy vai trở lại vị trí cũ.
    • Ngay sau khi vai được nắn chỉnh lại, mức độ đau liên quan đến chấn thương sẽ giảm đáng kể. Tuy nhiên, lúc này vai vẫn chưa ổn định và bạn cần dùng đai treo vai và cố định cánh tay nếu có thể.
    Quảng cáo

Phần 3
Phần 3 của 3:
Tìm sự chăm sóc y tế

  1. 1
    Đến gặp bác sĩ càng sớm càng tốt. Sớm đến gặp bác sĩ (hoặc chuyên gia y tế) là điều quan trọng khi xử lý vai bị trật khớp. Lý do là khi cơ, gân và dây chằng xung quanh vai bị thương đã chặt lại, đầu xương cánh tay sẽ rất khó nắn chỉnh lại mà không phải can thiệp phẫu thuật. Hầu hết các bác sĩ sẽ cho chụp x-quang vùng vai trước khi thực hiện bất cứ biện pháp nào để loại trừ trường hợp gãy xương.[11]
    • Nếu không có gì bị gãy hoặc rách nghiêm trọng, bác sĩ có thể thực hiện nghiệm pháp nắn kín khớp vai. Có thể bạn cần sử dụng thuốc an thần, thuốc giãn cơ liều mạnh hoặc thuốc mê trước khi nắn chỉnh vì thủ thuật này sẽ rất đau.
    • Một phương pháp nắn kín phổ biến áp dụng cho khớp vai là nghiệm pháp Hennepin, trong đó sử dụng kỹ thuật xoay ngoài vai.[12] Nghiệm pháp này được thực hiện khi bạn nằm ngửa, bác sĩ sẽ kéo khuỷu tay của bạn ở góc 90 độ và từ từ xoay vai ra ngoài (kỹ thuật xoay ngoài). Động tác đẩy nhẹ một chút trong tư thế này thường là đủ để chỉnh lại khớp vai.
    • Có một số kỹ thuật nắn kín khác mà bác sĩ có thể áp dụng, tuỳ vào việc họ cảm thấy thoải mái với phương pháp nào.
  2. 2
    Chuẩn bị cho khả năng phẫu thuật. Nếu vai của bạn thường xuyên bị trật khớp (do biến dạng xương hoặc giãn dây chằng), hoặc nếu có xương gãy hoặc dây thần kinh và/hoặc mạch máu bị rách, bạn sẽ được phẫu thuật để sửa chữa lại tổn thương và chỉnh lại khớp vai bằng phương pháp mổ hở.[13] Phẫu thuật đôi khi là lựa chọn tốt nhất, vì phương pháp này có thể sửa chữa tổn thương bên trong và ổn định khớp, và điều này giúp giảm đáng kể nguy cơ trật khớp trong tương lai.
    • Có nhiều phương pháp phẫu thuật khác nhau, và việc sử dụng phương pháp nào là tuỳ vào mức độ tổn thương và mức hoạt động/lối sống của bệnh nhân.
    • Một số nghiên cứu cho thấy, phẫu thuật "mổ hở" có thể là liệu pháp tốt nhất cho người trưởng thành dưới 30 tuổi có mức hoạt động cao do tỷ lệ tái phát thấp và giúp cải thiện chất lượng cuộc sống.[14]
  3. 3
    Phục hồi chức năng vai. Dù được chỉnh khớp vai bằng nghiệm pháp nắn kín hay phẫu thuật hở, bạn cũng sẽ được giới thiệu tập vật lý trị liệu và tăng cường sức mạnh của khớp vai.[15] Bác sĩ vật lý trị liệu, chuyên gia nắn chỉnh cột sống và/hoặc chuyên gia trị liệu thể thao có thể hướng dẫn cho bạn các động tác giãn duỗi để phục hồi tầm vận động ở vai và các bài tập tăng cường sức khoẻ và siết chặt khớp để giảm nguy cơ trật khớp trong tương lai.
    • Thời gian hồi phục trước khi tập vật lý trị liệu là khoảng 2-4 tuần. Đeo đai treo tay, chườm đá và uống thuốc giảm đau là các biện pháp điều trị trong thời gian hồi phục.[16]
    • Tổng cộng thời gian điều trị và phục hồi chức năng sau trật khớp vai kéo dài khoảng 3-6 tháng, tuỳ vào mức độ chấn thương và người bệnh có phải là vận động viên hay không.[17] [18]
    Quảng cáo

Lời khuyên

  • Khi tình trạng đau/viêm đã giảm được vài ngày, bạn có thể chườm nhiệt ẩm vào vai để làm giãn các cơ bị căng và đau. Túi thảo mộc làm nóng được trong lò vi sóng cũng có tác dụng tốt. Tuy nhiên, bạn nên giới hạn chườm nóng trong khoảng 15-20 phút mỗi lần.
  • Một khi đã bị trật khớp vai một lần, bạn sẽ bị tăng nguy cơ bị trật khớp trong tương lai, đặc biệt nếu bạn chơi các môn thể thao tiếp xúc.
  • Nắn chỉnh lại vai sau khi tai nạn xảy ra càng sớm càng tốt, vì càng để lâu thì việc nắn chỉnh càng khó.
  • Trật khớp vai khác với trật khớp cùng đòn. Trật khớp cùng đòn là tình trạng giãn dây chằng nối với khớp có nhiệm vụ giữ xương đòn ở phần trước xương vai – khớp cánh tay không bị trật.

Cảnh báo

  • Sau khi nắn chỉnh vai trật khớp, bạn cần kiểm tra mạch ở bên chi bị thương bên dưới vị trí trật khớp. Mạch ở cánh tay bị thương phải giống như cánh tay kia (chi không bị thương). Nếu mạch chậm hoặc không thấy mạch, bạn cần phải nhanh chóng đi cấp cứu, vì các tế bào bắt đầu chết rất nhanh, từ đó có thể dẫn đến mất cánh tay.

Bài viết wikiHow có liên quan

Hút Thuốc lá
Tỉnh cần saTỉnh cần sa
Kích thích đi tiểuKích thích đi tiểu
Nôn sao cho dễ chịu nhấtNôn sao cho dễ chịu nhất
Đào thải ma túy ra khỏi cơ thểĐào thải ma túy ra khỏi cơ thể
Nhịn đại tiện trong tình huống khó xửNhịn đại tiện trong tình huống khó xử
Kích thích ợ hơiKích thích ợ hơi
Xử lý vết thương đóng vẩyXử lý vết thương đóng vẩy
Ngừng hút cần saNgừng hút cần sa
Khắc phục tình trạng vú to ở nam giớiKhắc phục tình trạng vú to ở nam giới
Khỏi đau tay khi viết nhiềuKhỏi đau tay khi viết nhiều
Rút chỉ khâu vết thươngRút chỉ khâu vết thương
Bẻ Đốt sống Lưng
Chữa lành vết rách âm đạoChữa lành vết rách âm đạo
Quảng cáo

Về bài wikiHow này

Jonas DeMuro, MD
Cùng viết bởi:
Bác sĩ phẫu thuật hồi sức cấp cứu
Bài viết này đã được cùng viết bởi Jonas DeMuro, MD. Tiến sĩ DeMuro là bác sĩ phẫu thuật chăm sóc sức khỏe trẻ em được cấp bằng hành nghề tại New York. Ông đã nhận bằng MD của Trường Y khoa Đại học Stony Brook vào năm 1996. Ông đã hoàn thành chương trình nghiên cứu về Chăm sóc khẩn cấp trong phẫu thuật tại Hệ thống Y tế Do Thái North Shore-Long Island và từng là thành viên của Trường Đại học Phẫu thuật Hoa Kỳ (ACS).
Chuyên mục: Sức khỏe Tổng quan
Trang này đã được đọc 962 lần.

Bài viết này đã giúp ích cho bạn?

Quảng cáo