Cách để Điều trị chấn động não

Đồng tác giả: Chris M. Matsko, MD

Trong bài viết này:Xác định liệu nạn nhân có bị chấn động não hay khôngĐiều trị trường hợp chấn thương não nhẹĐiều trị trường hợp chấn động não nghiêm trọng22 Tham khảo

Khi một cú va đập khiến não bị rung lắc tại khoảng trống giữa não và sọ não, hậu quả dẫn đến sẽ là chấn động não (concussion).[1] Chấn động não là dạng chấn thương đầu phổ biến nhất. Chấn động não có thể xảy ra do tai nạn đâm xe, chấn thương trong thể thao, té ngã, đầu hoặc phần trên cơ thể bị va đập mạnh.[2] Mặc dù hầu hết các trường hợp chấn động não chỉ gây choáng tạm thời và không để lại tổn thương lâu dài, nhưng nó vẫn có thể gây ra những vấn đề nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời và hiệu quả.[3]

Phần 1
Xác định liệu nạn nhân có bị chấn động não hay không

  1. 1
    Đánh giá tình trạng của nạn nhân. Kiểm tra vết thương và quan sát kỹ người bị nạn. Kiểm tra xem nạn nhân có vết thương chảy máu trên đầu không. Chấn động não có thể không gây chảy máu bên ngoài, nhưng bên dưới da đầu có thể xuất hiện “quả ổi” hoặc khối tụ máu (vết bầm tím lớn).[4]
    • Thương tổn nhìn thấy được ngoài da không phải lúc nào cũng là dấu hiệu chắc chắn cho thấy tình trạng chấn động não, vì một số vết thương nhẹ trên da đầu cũng có thể khiến chảy nhiều máu, trong khi đó một số tổn thương do va chạm mạnh khó nhìn thấy hơn lại có thể làm tổn hại não.
    • Các triệu chứng thực thể cần chú ý bao gồm các dấu hiệu gãy xương đáy sọ (basilar skull fracture). Bầm tím sau xương chũm (vùng bầm tím sưng lên sau nhiều ngày bị nứt xương sọ do máu rỉ vào vùng sau tai), bầm máu quanh ổ mắt và chảy mũi (rò dịch não tủy).[5][6]
  2. 2
    Kiểm tra các triệu chứng thực thể. Các trường hợp chấn động não nhẹ và nặng có thể dẫn đến nhiều triệu chứng thực thể. Lưu ý bất cứ các triệu chứng nào sau đây:
    • Bất tỉnh
    • Đau đầu dữ dội.
    • Nhạy cảm với ánh sáng.
    • Nhìn một hóa hai hoặc hình ảnh bị nhòe.
    • Nhìn thấy “đom đóm”, các đốm đen hoặc các hình ảnh bất thường khác
    • Mất khả năng phối hợp vận động và giữ thăng bằng
    • Chóng mặt
    • Tê bì, cảm giác như kim châm hoặc yếu sức ở chân hoặc tay
    • Buồn nôn và nôn.[7]
    • Mất trí nhớ
    • Lú lẫn
  3. 3
    Kiểm tra các triệu chứng về nhận thức. Chấn động não là một bệnh lý của não và thường gây rối loạn chức năng não. Các rối loạn này bao gồm:
    • Cáu kỉnh hoặc kích động một cách bất thường
    • Thờ ơ hoặc gặp khó khăn trong việc tập trung, suy nghĩ logic và ghi nhớ
    • Tâm trạng thất thường, bùng nổ cảm xúc không thích hợp hoặc khóc lóc
    • Buồn ngủ hoặc hôn mê
  4. 4
    Đánh giá ý thức của nạn nhân. Khi kiểm tra tình trạng chấn động não, điều quan trọng là phải biết nạn nhân có tỉnh táo hay không và khả năng nhận thức của họ ở mức nào. Để kiểm tra tình trạng ý thức của nạn nhân, bạn hãy thử dùng phương pháp AVPU:[8]
    • A – (Alert – tỉnh táo). Nạn nhân có tỉnh táo không? – Họ có nhìn vào bạn không? Họ có trả lời bạn không? Họ có phản ứng với các nhân tố kích thích bình thường của môi trường không?
    • V – (Voice – tiếng nói). Nạn nhân có phản ứng với tiếng nói không? Họ có phản ứng khi bạn nói chuyện với họ không, dù là phản ứng nhẹ và không hoàn toàn tỉnh táo? Nạn nhân có thể phản ứng với các yêu cầu bằng lời nói nhưng vẫn không tỉnh táo. Nếu họ phản ứng bằng cách hỏi lại “Hả?” khi bạn nói chuyện thì nghĩa là họ có phản ứng với tiếng nói, nhưng không phải đang trong trạng thái tỉnh táo.
    • P – (Pain – đau) Nạn nhân có phản ứng với sự đau đớn hoặc đụng chạm không? – Véo vào da nạn nhân xem họ có cử động hoặc mở mắt ra không. Một cách khác là kẹp hoặc chọc vào móng của họ. Cẩn thận với động tác này kẻo gây thêm tổn thương cho nạn nhân. Bạn chỉ đang cố gắng thử phản ứng cơ thể của họ.[9]
    • U – (Unresponsive – không phản ứng). Có phải nạn nhân không phản ứng với bất cứ cách thử nào?
  5. 5
    Tiếp tục theo dõi nạn nhân. Hầu hết các triệu chứng chấn động não sẽ xuất hiện trong vài phút sau chấn thương. Các triệu chứng khác xuất hiện trong nhiều giờ sau. Một số triệu chứng có thể biến chuyển sau vài ngày. Theo dõi nạn nhân và gọi bác sĩ nếu các triệu chứng trở nặng hoặc thay đổi.[10]

Phần 2
Điều trị trường hợp chấn thương não nhẹ

  1. 1
    Chườm đá. Để giảm sưng trên vết thương nhẹ, bạn có thể chườm túi đá lên vùng bị thương. Chườm đá cách 2-4 tiếng một lần trong thời gian 20-30 phút.[11]
    • Không chườm đá trực tiếp lên da mà nên gói đá trong mảnh vải hoặc túi nhựa. Nếu không có sẵn đá, bạn có thể dùng túi rau củ đông lạnh.
    • Không ấn lên vết thương trên đầu vì áp lực mạnh có thể đẩy các mảnh xương vào não.
  2. 2
    Uống thuốc giảm đau. Để chữa đau đầu tại nhà, bạn có thể uống acetaminophen (Tylenol). Không uống ibuprofen hoặc aspirin vì có thể khiến tình trạng bầm tím và chảy máu nặng thêm.[12]
  3. 3
    Chú ý theo dõi. Nếu nạn nhân tỉnh táo, bạn cần liên tục hỏi han. Điều này có hai mục đích: thứ nhất là đánh giá mức độ tổn thương của nạn nhân, thứ hai là giữ cho nạn nhân tỉnh táo. Việc liên tục đặt câu hỏi có thể báo cho bạn biết những thay đổi trong trạng thái nhận thức của nạn nhân nếu họ không trả lời được những câu hỏi mà trước kia họ trả lời được. Nếu trạng thái nhận thức của nạn nhân thay đổi và trở nặng, bạn cần tìm sự giúp đỡ. Các câu nên hỏi là:
    • Hôm nay là ngày mấy?
    • Anh đang ở đâu?
    • Anh vừa gặp chuyện gì?
    • Tên anh là gì?
    • Anh cảm thấy thế nào?
    • Anh có thể nhắc lại theo tôi những từ sau không...?
  4. 4
    Ở bên cạnh nạn nhân. Trong vòng 24 giờ đầu tiên xảy ra chấn thương, bạn hãy ở lại với nạn nhân. Đừng để họ ở một mình. Theo dõi chức năng thể chất và nhận thức của họ xem có thay đổi nào không. Nếu nạn nhân muốn ngủ, bạn cần đánh thức họ cách 15 phút một lần trong 2 giờ đầu tiên, sau đó cách mỗi nửa tiếng một lần trong 2 giờ tiếp theo, tiếp đó là mỗi giờ một lần.[13]
    • Mỗi lần đánh thức nạn nhân, bạn hãy áp dụng phép thử ý thức AVPU như đã mô tả trên đây. Bạn cần theo dõi tình trạng thể chất và nhận thức của nạn nhân nếu có các triệu chứng xuất hiện sau đó hoặc trở nặng.
    • Nếu nạn nhân không phản ứng khi được đánh thức, bạn cần chăm sóc họ như bệnh nhân bất tỉnh.
  5. 5
    Tránh hoạt động căng thẳng. Những ngày sau chấn thương, bạn cần tránh chơi các môn thể thao và hoạt động mạnh. Tránh cả các tình huống căng thẳng trong thời gian này. Bộ não cần được nghỉ ngơi và chữa lành.[14] Trước khi tham gia hoạt động thể thao, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ.
    • Việc vận động quá sớm sẽ làm tăng rủi ro tái chấn động não và các vấn đề mất trí nhớ lâu dài.
  6. 6
    Không lái xe. Không vận hành xe cộ hoặc đi xe đạp cho đến khi lành hẳn. Bạn nên nhờ ai đó chở đến phòng khám hoặc bệnh viện.
  7. 7
    Nghỉ ngơi. Không đọc sách, xem ti vi, nghe nhạc, chơi game hoặc thực hiện các nhiệm vụ đòi hỏi trí não phải làm việc. Bạn nên để cho cơ thể và tinh thần được nghỉ ngơi.[15]
  8. 8
    Ăn các thức ăn tốt cho não. Thức ăn có thể tác động tích cực hoặc tiêu cực đến quá trình chữa lành não. Tránh thức uống có chứa cồn sau khi chấn động não. Bạn cũng nên tránh thức ăn chiên rán, thực phẩm chứa đường, caffeine, phẩm màu và hương vị nhân tạo. Thay vào đó, bạn hãy ăn các loại thực phẩm sau:
    • Quả bơ
    • Việt quất
    • Dầu dừa
    • Các loại quả hạch và hạt
    • Cá hồi
    • Bơ, phô mai và trứng
    • Mật ong
    • Mọi loại rau và hoa quả mà bạn thích[16]

Phần 3
Điều trị trường hợp chấn động não nghiêm trọng

  1. 1
    Liên lạc với bác sĩ. Bất cứ trường hợp nào nghi ngờ là chấn thương đầu hoặc chấn động não nào cũng cần được đánh giá bởi chuyên gia y tế. Một chấn thương có vẻ nhẹ trên đầu cũng có thể nguy hiểm đến tính mạng. Nếu nạn nhân không tỉnh dậy, bạn hãy gọi xe cấp cứu. Hoặc bạn có thể đưa nạn nhân đến phòng cấp cứu hay phòng khám gần nhất.[17]
    • Nếu nạn nhân bất tỉnh hoặc nếu bạn không biết chắc về mức độ tổn thương, hãy gọi cấp cứu. Việc chở một người bị chấn thương đầu đi bệnh viện đòi hỏi phải di chuyển nạn nhân, và điều này không nên làm cho đến khi đầu của nạn nhân được ổn định. Việc di chuyển có thể gây tử vong cho bệnh nhân.
    • Tốt nhất là nạn nhân cần được kiểm tra tại phòng cấp cứu nếu họ bị bất tỉnh hoặc mất trí nhớ nghiêm trọng. Bác sĩ có thể yêu cầu chụp cắt lớp vi tính (CT scan) để đánh giá tình trạng sưng hoặc chảy máu và chẩn đoán chấn động não. Tên gọi khác của chấn động não là chấn thương sọ não nhẹ.
  2. 2
    Đến bệnh viện. Trong trường hợp chấn động não nghiêm trọng, có thể bạn phải đưa nạn nhân đến phòng cấp cứu. Nếu nạn nhân có bất cứ triệu chứng nào sau đây, bạn nên đưa họ đi cấp cứu ngay lập tức:
    • Bất tỉnh, dù chỉ trong thời gian ngắn
    • Có các đợt mất trí nhớ
    • Cảm thấy choáng váng hoặc lú lẫn
    • Đau đầu dữ dội
    • Nôn nhiều lần
    • Co giật[18]
  3. 3
    Giữ yên và tránh cử động. Nếu bạn nghĩ rằng chấn thương cổ hoặc cột sống có thể đi kèm với chấn động não, hãy tránh di chuyển nạn nhân trong lúc chờ đội cấp cứu đến. Việc di chuyển nạn nhân có thể gây tổn thương nhiều hơn.
    • Nếu phải di chuyển nạn nhân, bạn cần thật thận trọng. Đảm bảo đầu và lưng nạn nhân càng ít di chuyển càng tốt.[19]
  4. 4
    Tiếp tục theo dõi. Nếu các triệu chứng không được cải thiện trong vòng 7-10 ngày, bạn hãy liên hệ với bác sĩ. Bất cứ khi nào các triệu chứng thay đổi hoặc trở nặng, bạn cần liên lạc ngay với bác sĩ.[20]
  5. 5
    Tiếp tục điều trị. Những tác động của chấn thương sọ não lên não và chức năng nhận thức rất ít được biết đến. Tuy nhiên, một số phương pháp điều trị do bác sĩ chỉ định có thể cải thiện các triệu chứng kéo dài.
    • Bác sĩ có thể chỉ định thực hiện một số xét nghiệm hình ảnh, bao gồm chụp cộng hưởng từ (MRI), chụp cắt lớp vi tính (CT scan) hoặc đo điện não đồ (EEG).[21] Bác sĩ cũng có thể tiến hành xét nghiệm thần kinh, theo đó đánh giá thị lực, thính lực, phản xạ và phối hợp. Một xét nghiệm khác cũng có thể được chỉ định là xét nghiệm về nhận thức, bao gồm việc kiểm tra về trí nhớ, sự tập trung và khả năng nhớ lại.[22]

Lời khuyên

  • Không nên chơi thể thao lại ngay trong ngày bị chấn động não. Các vận động viên không nên chơi lại cho đến khi không còn triệu chứng nào và không còn phải dùng thuốc. Trẻ em và thanh thiếu niên cần có thêm biện pháp đề phòng.
  • Các biện pháp phòng ngừa bao gồm sử dụng mũ bảo hiểm khi chơi các môn thể thao như bóng bầu dục, bóng chày, khúc côn cầu trên băng, trượt tuyết trên núi và trượt ván trên tuyết.

Tham khảo

  1. VK, First Aid Manual, p. 180, (2006), ISBN 9-781405-315739
  2. http://www.brainline.org/content/2012/06/what-should-you-do-if-you-think-you-have-had-a-concussion.html
  3. Australian Red Cross, First Aid: Responding to Emergencies, p. 142, (2002), ISBN 0-909896-74-7
  4. http://www.emedicinehealth.com/concussion/page6_em.htm
  5. https://medlineplus.gov/ency/imagepages/3067.htm
  6. http://med.stanford.edu/neurosurgery/patient_care/head_spine.html
  7. http://www.nytimes.com/health/guides/disease/concussion/overview.html
  8. DK, First Aid Manual, p. 178, (2006), ISBN 9-781405-315739
  9. http://www.paramedicine.com/pmc/AVPU.html
Hiển thị thêm... (13)

Thông tin Bài viết

Bài viết này có đồng tác giả là Chris M. Matsko, MD. Tiến sĩ Matsko là bác sĩ đã nghỉ hưu tại Pennsylvania. Ông đã nhận được bằng MD của Trường Y khoa Đại học Temple năm 2007.

Chuyên mục: Sơ cứu và Cấp cứu

Ngôn ngữ khác:

English: Treat a Concussion, Italiano: Riconoscere e Trattare una Commozione Cerebrale, Español: manejar una conmoción cerebral, Português: Tratar uma Concussão, Français: traiter une commotion cérébrale, Deutsch: Eine Gehirnerschütterung behandeln, 中文: 治疗脑震荡, Nederlands: Een hersenschudding behandelen, Русский: действовать при сотрясении мозга, Čeština: Jak léčit otřes mozku, Bahasa Indonesia: Menangani Benturan, العربية: علاج ارتجاج المخ

Trang này đã được đọc 7.413 lần.
Bài viết này đã giúp ích cho bạn?